نیترات و مضرات آن در آب آشامیدنی

نیترات No-3 یکی از آنیون های معدنی است که در نتیجه اکسید اسیون نیتروژن عنصری حاصل می شود.

این ماده یکی از عناصر ضروری برای سنتز پروتئین در گیاهان است و نقش مهمی را در چرخه نیتروژن دارد , نیترات از طریق اکسیداسیون طبیعی تولید و بنابراین در تمام محیط زیست یافت می شود.

فاضلاب های شهری,صنعتی,مواد دفعی حیوانی و گیاهی در شهرهای بزرگ که دارای نیتروژن آلی هستند به خاک دفع می شوند. در اثر فعالیت میکروار گانیزم های خاک نیتروژن آلی به یون آمنیوم NH  تبدیل شده که به این پدیده Ammonifcation گفته می شود.

خاک توانایی نگهداری این ترکیب را در خود دارد اما به مرور طی پدیده دیگری به نام Nitrification بخشی از یون آمونیوم ابتدا به نیتریت (No) و سپس به نیترات تبدیل می شود لایه سطحی خاک قادر به حفظ و نگهداری این دو ترکیب نبوده و در نتیجه نیتروت و نیترات به آبهای زیر زمینی راه می یابند.

از آنجایی که نیترات در آب به صورت محلول وجود دارد روش های معمول تصفیه آب قادر به حذف آن نیستند از این رو نیاز به آن دسته از روش های تصفیه پیشرفته می باشد که قادر به کاهش آلاینده های محلول هستند. از سوی دیگر چرخه نیترات سازی در شهرهایی که دفع نادرست فاضلاب از طریق چاههای جذبی انجام می شود (مانند تهران و تقریبا تمام شهرهای ایران) همچنان ادامه دارد و مشکل تولید پیوسته نیترات و انتشار آن به آب های زیر زمینی را سبب می گردد.



اثرات غیر سرطانی زائی

نیتریت حاصل از احیای نیترات معدنی و آلی پس از ورود به سیستم گردش خون آهن هموگلوبین را اکسد نموده و از ظریف II به ضرقیت III تبدیل می نماید که در نتیجه هموگلوبین به متهمو گلوبین تبدیل ظزفیت اکسیژن کافی نمی رسد بعد از مدتی رنگ پوست (در ناحیه چشم و دهان) به تیرگی میگراید و از این رو به آن سندرم BlueBady می گوشند.



این عارضه اولین نشانه مسمومیت با نیترات است و نوزادان زیر شش ماه آسیب پذیرترین گرئه سنی در این مورد هستند. زیرا نوزادان بر خلاف بزرگسالان علاوه بر PH  بالای معده و زیادی باکتری های طبیعی احیاء کننده نیترات فاقد آنزیم برگشت دهنده متموگلوبین هستند. از دیگر علائم افزایش متمو گلوبین می توان به سردرد خواب آلودگی و اشکال در تنفس اشاره نمود.



اثرات سرطان زائی

احتمال اینکه نیترات معدنی و یا آلی به عنوان یک عامل سرطان زا عمل نمایند بستگی به احیای نیترات به نیتریت و واکنش های بعدی نیترت با سایر مولکول ها به خصوص آمین های نوع دوم آمیدها و کاربامات ها دارد که منجر به تشکیل ترکیبات nitroso-N می گردد.

مطالعات انجام شده در کلمبیا نشان داده که رایطه مطمینی را در این زمینه نشان نداده است در کشور آلمان تحقیقاتی بر روی جمعیت در معرض نیترات بالا در آب آشامیدنی انجام گرفت که رابطه معنی داری بین غلظت نیترات آب و افزایش شیوع یک نوع سرطان به میزان دو برابر گردیده است.

با توجه به اینکه تعداد متغیرها در این مطالعات زیاد بوده است رابطه منطقی بین افزایش داده های موجود برای اظهار نظر قطعی کافی نیستند.

اما ثابت شده است که ترکیبات N-nitroso در حیوانات آرمایشکاهی سرطان زا می باشد.

استاندارد نیترات در آب آشامیدنی

با توجه به مطالعات به عمل آمده توسط سازمان بهداشت جهانی در مورد نیترات , این سازمان حداکثر مجاز 50 کیلی گرم در لیتر (بر حسب نیترات) را اعلام نموده است. استاندارد ملی ایران نیز برای نیترات همین مقدار می باشد سازمان حفاظت محیط زیست ایالات متحده حداکثر مجاز نیترات را 10 میلی گرم در لیتر (بر حسب نیتروژن) قرار داده که معادل با 44/82 میلی گرم در لیتر بر حسب نیترات است.